Aldon Dąbkiewicz - powstaniec wielkopolski, który spoczął na gryfińskim cmentarzu [WIDEO]

27 grudnia obchodzimy Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. To święto, które przypada w rocznicę wybuchu insurekcji i ma przypominać o zwycięski zrywie Polaków przeciwko Niemcom (1918-19)

W Gryfinie mamy groby bohaterów I wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej, II wojny światowej, Powstania Warszawskiego, żołnierzy podziemia niepodległościowego. Na Cmentarzu Komunalnym znaleźć można również tabliczkę, która przypomina o innym narodowym zrywie.

- Okolicznościową płytkę, na grobie pradziadka, postawiłem w grudniu 2021 roku - mówi Aleksander Dąbkiewicz.

Fakt, że jego pradziadek brał udział w Powstaniu Wielkopolskim, nie był znany w rodzinie.

- Na pewno nie dla mnie i mojego ojca Henryka. Czy January, syn pradziadka, wiedział, że jego ojciec był powstańcem? Prawdopodobnie tak, ponieważ w międzywojniu Aldon był członkiem Towarzystwa Byłych Żołnierzy 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Odkrycie, że był powstańcem miało miejsce ładnych parę lat temu, ale tylko na podstawie domysłów po tym jak na jednej z pocztówek podpis pradziadka brzmiał „strzelec Aldon”. Wszyscy w rodzinie byli zaskoczeni moim odkryciem - przyznawał przed dwoma laty 29-letni dziś gryfinianin.

Odznaczony strzelec

Rozpoczął poszukiwania informacji. Interesowało go, czy pradziadek rzeczywiście był strzelcem, ale nie tylko.

- Dzięki dygitalizacji zbiorów w archiwum państwowym w Poznaniu udało się dotrzeć do spisu osób zweryfikowanych. To znaczy spisu osób, które faktycznie brały udział w powstaniu. Aldon został w nim wymieniony pod numerem 3864 ze stopniem wojskowym starszy strzelec. Był to pierwszy dokument potwierdzający powstańczy epizod z życia mojego przodka. Po kolejnych dwóch latach wraz z aktualizacją internetowej bazy dokumentów dotarłem do spisu członków Koła Powstańców 1. Pułku Strzelców Wielkopolskich zasługujących na odznaczenie niepodległościowe. Pod pozycją nr 12 widnieje Aldon Dąbkiewicz z dopiskiem „za powstanie Wielkp.”

W roku 2018, czyli w setną rocznicę wybuchu powstania, ruszyła wielka akcja znakowania grobów powstańców, ale tylko na terenie Poznania, a potem całego województwa wielkopolskiego. Niestety nie udało mi się wtedy uzyskać żadnych więcej informacji na temat pradziadka. W roku 2021, gdy w końcu dzień 27 grudnia czyli początek Powstania Wielkopolskiego został ustanowiony świętem państwowym stwierdziłem, że mój pradziadek też zasługuje na takie upamiętnienie - tłumaczy Aleksander Dąbkiewicz.

Wspomniana płytka, która stanęła na grobie Aldona, informuje właśnie o jego udziale w Powstaniu Wielkopolskim.

- Dzięki pomocy Pana Kierownika Referatu Promocji i Kultury Miasta i Gminy Międzychód udało mi się uzyskać kontakt z zakładem kamieniarskim, który wykonuje płytki według specjalnego jednolitego wzoru zatwierdzonego przez Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918 – 1919 w Poznaniu. Po zaakceptowaniu mojego wniosku przez MPW 1918 – 1919 zleciłem wykonanie płytki. W czasie, gdy była ona robiona zbiegiem okoliczności wpadłem na stronę internetową polona.pl i wpisałem swoje nazwisko. Ku mojemu zaskoczeniu pojawiła się jedna pozycja. Skan komunikatu wydany przez „Wyd. Towarzystwa b. Żołnierzy 1. Pułku Strz. Wlkp. w Poznaniu” w formie pocztówki. Niby nic, ale w stopce tego druku jest wymieniona drukarnia Aldona Dąbkiewicza, którą prowadził do wybuchu drugiej wojny światowej. To na tą chwilę jedyny dokument spoza rodzinnych zbiorów zawierający informację o drukarni Aldona - mówi Aleksander.

Pierwszy gryfiński drukarz

Co do Aldona Dąbkiewicza, to postać zasłużona również dla historii naszego miasta.

- Pradziadek osiadł w Gryfinie, ponieważ był taki rozkaz dla osób powracających z robót przymusowych w III Rzeszy, by osiedlać ich na tzw. Ziemiach Odzyskanych. A że droga powrotna prowadziła przez to właśnie miasto... - opowiada Aleksander.

Jego pradziadek-powstaniec spędził II wojnę światową w Stralsundzie.

- Miał 36 lat, gdy w 1940 r. został wysłany do III Rzeszy na roboty przymusowe. Stało się tak również ze względu na fakt, iż  brał udział w Powstaniu Wielkopolskim. Został zatrzymany i wywieziony do Piły, a stamtąd trafił właśnie do Stralsundu - mówi A. Dąbkiewicz.

,Ze względu na swój wyuczony fach, przez całą wojnę pracował jako drukarz. Zmieniać zawodu nie zamierzał również w Gryfin. "Za Niemca" drukarnia znajdowała się tu przy  Brückenstrasse (dzisiaj Piastów). Jej budynek, po wojnie, nie nadawał się jednak do użytku.

- Dlatego pradziadek zaadaptował na drukarnię jedną z kamienic, które ocalały po wojennej i powojennej zawierusze - mówi Aleksander.

Budynek stoi zresztą do dzisiaj. To kamienica przy ówczesnej Marynarskiej, a dzisiejszej Kościuszki.

- Niezbędne maszyny, farby i tusze, czcionki oraz papier zabrał ze zniszczonej niemieckiej drukarni. Dlatego nie było polskich znaków na afiszach. Nie na tych w pierwszych tygodniach powojnia - tłumaczy nasz rozmówca.

Z pomocą przyszli bliscy.

- Poznańska drukarnia Aldona została zbombardowana podczas nalotów amerykańskich. Została z niej tylko walizka czcionek, które były na przechowaniu u dalszej rodziny. Pradziadek ściągnął bliskich, w tym swojego syna Januarego, z Poznania. Wraz z nim do Gryfina przybyły polskie czcionki - tłumaczy Aleksander Dąbkiewicz.

Drukarnia istniała jeszcze w 1949 r., gdy oficjalnie zawieszono jej działalność. Od 1946 r. była jednak upaństwowiona. Zakład Dąbkiewiczów przejęły  Szczecińskie Zakłady Graficzne