KTO MA PRAWO DO ALIMENTÓW

Obowiązek alimentacyjny zazwyczaj kojarzy się z obowiązkiem rodziców do łożenia na utrzymanie dzieci, ew. z obowiązkiem byłego małżonka uznanego za winnego rozpadu związku w sprawie rozwodowej. Należy jednak zdać sobie sprawę, że alimentacja dotyczy szeregu osób, przy czym nie zawsze muszą to być krewni z najbliższej rodziny. Obowiązkiem płacenia alimentów mogą zostać obciążone dzieci, rodzeństwo, dziadkowie oraz inni dalsi krewni, a także osoby niepołączone „więzami krwi”, np. ojczym, macocha czy przyrodnie rodzeństwo.

Obowiązek alimentacyjny, jego zakres oraz zasady świadczenia zostały uregulowane w art. 128–144 Ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako KRiO). Jego treścią jest dostarczanie przez zobowiązanego środków utrzymania uprawnionemu, czyli osobie, która nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami. Za potrzeby takie należy uznać między innymi wyżywienie, utrzymanie, mieszkanie, leczenie, zakup odzieży oraz środków higieny osobistej. Alimenty są ściśle związane z osobą uprawnionego i zobowiązanego, więc wygasają z ich śmiercią oraz nie należą do spadku.

KRiO określa krąg osób, między którymi istnieje obowiązek alimentacyjny. Należą do nich:

- małżonkowie,

- krewni w linii prostej, tj.: zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), i wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz rodzeństwo, także przyrodnie,

- osoby związane stosunkiem przysposobienia,

- powinowaci (tylko pasierbowie względem ojczyma i macochy i odwrotnie),

- ojciec dziecka pozamałżeńskiego względem matki takiego dziecka w związku z jej ciążą i porodem.

KRiO nie przewiduje możliwości powstania stosunku alimentacyjnego innego niż te wymienione w Kodeksie. Nawet jeżeli dane osoby wiążą bardzo bliskie relacje osobiste (np. konkubinat), żaden z partnerów nie ma prawa wysuwać żądania alimentacyjnego wobec drugiego z nich.

Należy pamiętać, że obowiązek alimentacyjny ma charakter wzajemny. Oznacza to, że np. zarówno dziecko ma prawo żądać płacenia alimentów przez rodzica, jak i rodzic może wyjść z takim roszczeniem wobec dziecka.

Dodatkowo ważny jest także stopień pokrewieństwa – alimentów w pierwszej kolejności można domagać się od bliższych krewnych, a dopiero gdy nie uda uzyskać się od nich pomocy, można takie żądanie skierować wobec krewnych w dalszej linii. Z kolei krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Może powstać wiele różnych stosunków alimentacyjnych, np.:

Alimenty od dziadków i rodzeństwa – co do zasady, obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci jest nadrzędny, jednakże w przypadku gdy obowiązek ten nie może zostać realizowany przez rodziców (np. śmierć rodziców, brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej, pozbawienie wolności), roszczenie alimentacyjne powinno zostać skierowane w pierwszej kolejności wobec dziadków lub rodzeństwa;

Alimenty od dzieci – jak wskazano wyżej, obowiązek alimentacyjny może obciążać nie tylko przodków, ale także potomków. Oznacza to, że z roszczeniem takim mogą wystąpić rodzice (gdy brakuje im pieniędzy na utrzymanie) wobec swoich dzieci, o ile dzieci mają możliwości finansowe (tzn. możliwość utrzymania siebie i swojej rodziny, a dopiero w drugiej kolejności muszą dysponować środkami, które pozwolą na pomoc rodzicom). Rodzice powinni jednak w pierwszej kolejności wystąpić po alimenty do swoich małżonków, a dopiero potem do dzieci. Dopiero kiedy uzyskanie świadczenia od dzieci nie będzie możliwe, alimentów można domagać się od pełnoletnich wnuków;

Alimenty od małżonka –mogą być dochodzone w trakcie trwania małżeństwa jak i po jego ustaniu. W czasie trwania małżeństwa współmałżonkowie obowiązani są do stałego zaspokajania potrzeb rodziny. Zadanie to ciąży na obojgu małżonkach w równym stopniu, proporcjonalnie do możliwości zarobkowych i majątkowych. Jeśli podczas trwania małżeństwa z jakiegoś powodu obowiązek zaspokajania potrzeb materialnych przez jednego współmałżonka względem drugiego nie jest odpowiednio wykonywany, wówczas można złożyć pozew o przyczynienie się do zaspokajania życiowych potrzeb rodziny albo o nakazanie wypłacania małżonkowi wynagrodzenia za pracę drugiego małżonka.

Obowiązek alimentacyjny może również istnieć po ustaniu małżeństwa poprzez orzeczenie rozwodu, w czasie trwania separacji lub unieważnienia małżeństwa. Omawiany obowiązek może trwać maksymalnie do pięciu lat od prawomocnego ustania małżeństwa. W przypadku, gdy małżonek uprawniony do świadczenia alimentacyjnego wejdzie powtórnie w związek małżeński traci prawo do alimentów od byłego współmałżonka.

Każdy z rozwiedzionych małżonków (gdy rozwód został orzeczony bez wskazania winnego rozpadu związku), który znajduje się w złej sytuacji materialnej może starać się o alimenty od drugiego małżonka. Ważne w tym przypadku oprócz niedostatku powoda są możliwości finansowe pozwanego.

Małżonek uznany za niewinnego rozkładu związku niezależnie od swojej sytuacji majątkowej może żądać alimentów od małżonka uznanego za wyłącznie winnego, który nie ma prawa dochodzić alimentów choćby sam był w niedostatku.

Małżonek współwinny za rozpad związku jeżeli jest w niedostatku, może żądać alimentów od byłego małżonka współwinnego rozkładu związku.

W przypadku sądownie orzeczonej separacji obowiązek alimentacyjny jest podobnie rozpatrywany jak w przypadku rozwodu. Niemniej jednak nie ma ustalonych ograniczeń czasowych, w których obowiązuje konieczność płacenia alimentów.

Alimenty od ojca dziecka pozamałżeńskiego

Zgodnie  z KRiO ojciec niebędący mężem matki, ma obowiązek przyczynić się w zakresie odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z istotnych powodów matka może też domagać się udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez okres dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może również żądać, aby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Te specyficzne alimenty w ciąży przysługują nawet w przypadku urodzenia martwego dziecka ale nie wtedy, gdy nastąpiło poronienie lub dokonano aborcji.

Matka dziecka powinna jednak najpóźniej w ciągu trzech miesięcy po porodzie wystąpić z pozwem o przyznanie zwykłych alimentów w normalnym trybie, jeżeli tego nie uczyni, bądź w trakcie rozprawy wykazane będzie, że ojcem dziecka jest ktoś inny, wypłacone wcześniej świadczenie musi zostać zwrócone.

Zgodnie z regulacjami zawartymi w KRiO alimenty nie są domeną jedynie małoletnich dzieci i rozwiedzionych małżonków. Z roszczeniem alimentacyjnym może wystąpić każda osoba, która z usprawiedliwionych powodów nie jest w stanie zaspokoić swoich najistotniejszych potrzeb życiowych, zaś krąg potencjalnych zobowiązanych wychodzi o wiele dalej niż najbliżsi członkowie rodziny.

/ artykuł sponsorowany