Najstarsze zbiory naszej biblioteki

Biblioteka Publiczna w Gryfinie skrywa w swoich murach rzeczy niezwykle cenne. Są to nie tylko książki, ale również monety, mapy czy pocztówki.

Najmniejszy najcenniejszy

Najmniejszym drobiazgiem, a zarazem ze względu na okres pochodzenia najcenniejszym, jest denar szczeciński, prawdopodobnie z połowy XIV wieku. Trudno to stwierdzić, ponieważ w Szczecinie monety te zaczęły być bite od mniej więcej 1325 roku, praktycznie do końca XIV wieku. Jednakże numizmatycy oraz historycy określają jej pochodzenie właśnie na połowę XIV stulecia. Monety te nie miały żadnych napisów ani dat, posiadały za to wizerunek herbu szczecińskiego, zarówno na awersie, jak i rewersie. Denary używane w tamtych czasach były bardzo lekkie, ważyły zaledwie 0,3 grama. Nasz znalazł się w bibliotece przez zakup od osoby prywatnej, która znalazła go w okolicach Gryfina. Od tego momentu stał się najstarszym przedmiotem w zbiorach naszej biblioteki.

 

Najstarszym przedmiotem w zbiorach biblioteki jest denar pomorski z połowy XIV wieku

Mapy jak obrazy

Do ważnych historycznie możemy zaliczyć oryginalne mapy. Najstarszą z nich jest mapa pochodząca z około 1550 roku. To pierwszy samodzielny obraz kartograficzny Pomorza Zachodniego, wydany w dwóch językach, niemieckim oraz łacińskim. Jej autorem był Petrus Artopaeus. Została wykonana metodą drzeworytniczą i przedstawia obszar pomorza łącznie z opisem księstwa pomorskiego, od wyspy Rugi na zachodzie po Hel na wschodzie. Jej wykonanie można uznać jeszcze za dość prymitywne, jednak stan, w jakim zachowała się do dnia dzisiejszego jest bardzo dobry. Opis znajduje się na tylnej części. Mapę zakupiono w jednym ze szczecińskich antykwariatów. Tłumaczenia różnych nazw odbiegają od ich dzisiejszych odpowiedników. Dla przykładu Zalew Szczeciński to Świeży Zalew, Bałtyk nazwany jest Morzem Pomorskim, którego linia brzegowa znacznie odbiegała od rzeczywistości. Mimo to była pierwszą mapą, z której mieszkańcy Europy mogli dowiedzieć się o istnieniu Księstwa Pomorskiego, stała się też podstawą dla kolejnych wersji atlasowych tych terenów.

Ze starszych, dobrze zachowanych map, które wyglądają wręcz jak obrazy, biblioteka posiada pierwszą mapę Brandenburgii narysowaną około 1585 roku, a wydaną w pierwszej połowie XVII wieku. Z ciekawostek z nią związanych warto odnotować fakt, że nie uwzględniono na niej największego w naszym regionie jeziora Miedwie. Autor albo nie uzyskał informacji o jego istnieniu, albo pominął podczas tworzenia mapy.

W następnej kolejności jest mapa Marchii Novej wydana po 1686 roku. Charakterystyczna jest z jednego powodu. Mapy tworzone są zawsze w orientacji północ-południe. Ta została wykonana w orientacji zachód-wschód. Żeby dzisiaj móc poprawnie z niej czytać, należy ją odwrócić. Odra w okolicach Gryfina na tej mapie została przedstawiona jako plątanina kanałów, wysepek. Znajdują się na niej również przejścia przez rzekę, których w tym okresie już nie było, ponieważ zostały zniszczone przez Szwedów. Na tej mapie zaznaczono już jezioro Miedwie, jako Madin lacus. Było ono wówczas o wiele większe niż dzisiaj. W XVIII wieku zostało obniżone, w celu pozyskania większych terenów pod uprawę. W okresie, z którego pochodzi mapa, na naszym terenie istniały urządzenia obronne w formie szańców. Takowy znajdował się również niedaleko Gryfina, ale autor mapy go nie ujął. Zaznaczono je natomiast przy Marwicach, czy też koło Dąbia. Po tym pierwszym zostały jeszcze ślady do dnia dzisiejszego.

Najstarsza mapa Pomorza Zachodniego pochodząca z około 1550 roku

Najstarsza encyklopedia

Najstarszą książką jest wydana w Berlinie w 1796 roku „Encyklopedia ekonomiczno-technologiczna, albo powszechny system gospodarczy państwo-miasto-wieś i historia sztuki w porządku alfabetycznym, tom 71”. Podobnie do map, jest bardzo dobrze zachowana. Możemy w niej znaleźć informacje dotyczące życia codziennego w tamtych czasach, ale także odnoszące się do historii sztuki. Opracowana została przez dr. Johanna Georga Krunitza. Sam opracował kilkadziesiąt tomów encyklopedii, nie wiemy, ile ich dokładnie wydał, jednakże musiało być ich naprawdę dużo, jeżeli omawiany tom posiada numer 71, a dotyczy liter L i Ł. Sama książka nie wiadomo jak stała się własnością biblioteki. Marian Anklewicz odnalazł ją na strychu placówki w jednym z kartonów, który musiał przynieść jakiś mieszkaniec.

Ciekawą książką jest wydany w 1847 roku „Don Juan”. Jest to mała książeczka, mieszcząca się w jednej ręce. Wydana prawdopodobnie na użytek kobiet spacerujących po dworskich parkach i w tym czasie czytających powieści. Potwierdzeniem tych słów jest znaleziony w książeczce zasuszony kwiatek, który prawdopodobnie służył za zakładkę.

W zbiorach znajduje się również rękopis, księga administracyjna kościoła Św. Mikołaja w Gryfinie z roku 1857. Można z niej odczytać, co było załatwiane w kościele przez superintendenta lub przez proboszcza. Przy rękopisach często znajdowały się również stemple. Najlepiej zachowaną pieczęcią w księdze, jest pieczęć Lakowa gryfińskiego kościoła, zachowana praktycznie w idealnym stanie.

Encyklopedia z 1796 roku. Posiada numer 71, nie wiadomo, ile dokładnie ich wydano

Najładniejsze rysowane

Biblioteka posiada również pokaźny zbiór pocztówek datowanych mniej więcej od 1890 r. do lat PRL. Do najładniejszych i najciekawszych należą litografie, czyli pocztówki rysowane. Większość z nich zatytułowana jest jako pozdrowienia z Gryfina, oczywiście w języku niemieckim. Na rysunkach przedstawiano najważniejsze obiekty takie jak ratusz, kościół, Bramę Bańską, często przedstawiony jest również widok ogólny miasta. Było też miejsce na korespondencję, dlatego, że ówczesne pocztówki na rewersie miały miejsce tylko na adres. Dużo z tych pocztówek było wydawanych w Gryfinie przez fotografów i wydawców.

Pocztówki znajdujące się w zbiorach biblioteki, datowane są na mniej więcej okres od 1890 r. do lat PRL

Zbiory specjalne Biblioteki Publicznej w Gryfinie:

92 zabytkowe mapy

246 książek

112 przedmiotów zabytkowych

30 oryginalnych fotografii

184 pocztówki